Je staat bij het schap of in een webshop. Op de ene zak staat "direct trade", op de andere "Fairtrade". Allebei klinken ze eerlijk. Maar wat betekent het eigenlijk? In dit stuk over fairtrade vs direct trade koffie lees je wat elk wel en niet belooft, wat onderzoek zegt en hoe je zelf checkt wat een brander doet.
In het kort
- Fairtrade is een keurmerk met een minimumprijs voor de koffie. Direct trade is een manier van inkopen zonder vaste regels.
- De minimumprijs doet pas iets als de marktprijs (wat de wereldmarkt betaalt) eronder zakt.
- Onderzoek naar certificering laat gemengde inkomenseffecten zien, per land verschillend.
- Vraag een brander naar de boerderij, de importeur (wie de koffie aankoopt en naar Europa brengt) en de prijs.
Wat is het verschil tussen Fairtrade en direct trade koffie?
Wat betekent Fairtrade? Een keurmerk met vaste regels en een minimumprijs voor de koffie. Direct trade is iets anders: een term voor rechtstreeks inkopen bij de koffieboer, zonder keurmerk en zonder regelboek. Beide zeggen iets over de handel erachter. Over de smaak in je kop zeggen ze niets.
Bij direct trade ligt de lat bij de brander zelf. In 2015 stelden onderzoekers vast dat direct trade geen eenduidige, vastgelegde definitie heeft (Borrella, Mataix en Carrasco-Gallego, IDS Bulletin, 2015). Wat een brander met de term bedoelt, kan dus verschillen.
Bij Fairtrade (in Nederland ook bekend als Max Havelaar) gelden dezelfde regels voor iedereen die het keurmerk voert. Je weet dus wat je krijgt. Die regels gaan over een minimumprijs en een premie, een vast extra bedrag bovenop de koffieprijs.
Specialty is weer een andere vraag. Die gaat over smaak en kwaliteit en staat uitgelegd in wat is specialty koffie.
Wat garandeert Fairtrade een koffieboer precies?
Fairtrade garandeert twee dingen voor koffie die onder Fairtrade-voorwaarden wordt verkocht: een minimumprijs en een vaste premie. De minimumprijs is een ondergrens voor die koffie, geen inkomensgarantie. De premie is een apart bedrag dat daar bovenop komt. Of een boer er goed van rondkomt, volgt daar niet automatisch uit.
In 2026 liet Fairtrade International zelf weten dat het een minimumprijs voor koffie vaststelt, plus een vaste premie. Allebei worden regelmatig herzien (Fairtrade International, 2026).
Zo werkt het in de praktijk. De marktprijs is wat de wereldmarkt op dat moment voor koffie betaalt. Zakt die onder de minimumprijs, terwijl een coöperatie (een groep boeren die samen verkoopt) onder Fairtrade-voorwaarden verkoopt? Dan krijgt de coöperatie minstens de minimumprijs. De minimumprijs beschermt dus de coöperatie op de momenten dat de koffiemarkt tegenvalt.
Er zit wel een addertje onder het gras. De belofte geldt alleen voor het deel van de koffie dat echt onder die voorwaarden wordt verkocht. Hoeveel dat is, komt verderop terug bij het onderzoek.
Waarom doet de Fairtrade-minimumprijs soms niets?
Zodra de marktprijs boven de minimumprijs ligt, krijgt de koffie gewoon de marktprijs. De minimumprijs doet dan niets. Hij springt pas bij als de marktprijs eronder zakt. Zo'n vangnet merk je pas op het moment dat je valt. Of dat gebeurt, verschilt per periode.
In 2025 publiceerde Fairtrade zelf cijfers over koffie. Van 2011 tot 2022 lag de minimumprijs 53% van de tijd boven de marktprijs in New York. Sinds augustus 2023 was dat nog maar 23% van de tijd (Fairtrade International, 2025). Dat zijn Fairtrades eigen cijfers. In de eerste periode speelde het vangnet dus vaker mee dan daarna.
In 2026 meldde Fairtrade International dat de koffieprijs sinds maart 2024 niet onder het niveau van de nieuwe minimumprijs lag (Fairtrade International, 2026). Ook de wereldmarktprijs volgens de ICO, de International Coffee Organization, stond hoog. In februari 2025 was het maandgemiddelde het hoogste dat de ICO tot dan toe had vastgelegd, 94,6% boven februari 2024 (International Coffee Organization, 2025). Die prijzen zijn niet gecorrigeerd voor inflatie.
Voor jou als koper betekent dat: een Fairtrade-zak vertelt je onder welke regels de koffie is verkocht. Een recordprijs is precies het moment waarop een vangnet het minst nodig is. Dat maakt het keurmerk niet waardeloos, want het ligt klaar voor de magere jaren. Je moet er alleen niet van uitgaan dat de minimumprijs bij elke Fairtrade-zak extra geld oplevert zolang de marktprijs boven de minimumprijs blijft.
Onderzoek naar Fairtrade en boereninkomens geeft gemengde uitkomsten
Onderzoek geeft geen eenduidig antwoord op de vraag of certificering het inkomen van koffieboeren verhoogt. Het beeld verschilt per land en per studie. Hieronder zie je twee studies uit wetenschappelijke vakbladen, elk met de voorwaarden erbij, zodat je weet waar de uitkomsten vandaan komen.
Eerst een kanttekening. Volgens Fairtrade zelf verkochten coöperaties in 2023 gemiddeld 35% van hun koffie onder Fairtrade-voorwaarden (Fairtrade International, 2025). De rest ging op andere voorwaarden weg. Een certificaat zegt dus niet dat alle koffie van een boer zo wordt verkocht.
In 2022 publiceerden Jena en Grote een studie onder 738 kleine koffieboeren in Ethiopië, India en Nicaragua (Jena en Grote, Frontiers in Sustainable Food Systems, 2022). Ze vergeleken boeren met en zonder certificaat. In Ethiopië vonden ze geen aantoonbaar verschil, de gecertificeerde boeren deden het niet beter. In India pakte het positief uit, voor de oogst per hectare en voor wat die netto opleverde. In Nicaragua leverde een hectare koffie netto meer op, maar voor het inkomen van het hele huishouden vonden de onderzoekers geen aantoonbaar effect. Ze vergeleken boeren op één moment, dus de studie laat verbanden zien en geen bewijs van oorzaak en gevolg.
Ook in 2022 verscheen in het Journal of the European Economic Association een studie over Costa Rica. Fairtrade ging samen met hogere inkomens voor boeren met eigen land. Een deel van die winst kwam van tussenhandelaren, wier inkomen daalde. Voor de omzet van koffiemolens gold dat alleen in jaren dat de minimumprijs boven de marktprijs lag (Dragusanu, Montero en Nunn, Journal of the European Economic Association, 2022). Op ongeschoolde arbeiders had het geen effect. Het onderzoek liep van 1999 tot 2014 en ging over één land.
Samen laten de twee studies zien dat de stelling "certificering verhoogt het inkomen" te kort door de bocht is. Soms zie je een hoger inkomen, soms geen aantoonbaar verschil, en het hangt af van wie je meet en waar. Een label is geen inkomensverklaring. Zie een Fairtrade-zak dus als vangnet en niet als gegarandeerd hoger inkomen.
Wat betekent direct trade, en wat niet?
Direct trade wordt meestal zo uitgelegd: de brander praat zelf met de koffieboer, met zo weinig mogelijk partijen ertussen. Een vaste definitie is er niet, en er is geen keurmerk dat de term bewaakt. Het woord zegt dus iets over de manier van inkopen. Over de hoogte van de prijs zegt het niets.
Een korte lijn tussen boer en brander kan veel waard zijn. Het kan ook een sfeerwoord op de zak zijn. In 2015 schreven onderzoekers dat consumenten direct trade vaak verkeerd begrijpen en dat mensen in de koffiebranche de term soms misbruiken (Borrella, Mataix en Carrasco-Gallego, IDS Bulletin, 2015).
We vonden geen onderzoek dat de inkomens van boeren bij direct trade en bij Fairtrade vergelijkt.
"X% boven Fairtrade" zegt weinig over eerlijkheid
Staat de marktprijs hoog, dan ligt elke koffie die tegen die marktprijs wordt gekocht vanzelf boven de Fairtrade-minimumprijs. "X% boven Fairtrade" is dan de standaard, geen prestatie. Zo'n percentage klinkt sterk. Toch zegt het weinig over eerlijkheid, want het laat niet zien wat er bij de boer terechtkwam.
Er speelt nog iets. Een lot van topkwaliteit en de Fairtrade-minimumprijs zijn twee verschillende dingen. Het ene is de prijs van één bijzondere partij koffie, het andere een bodem voor koffie in het algemeen. Een percentage ertussen vergelijkt dingen die niet bij elkaar passen.
Een betere vraag is dus: boven welke bodem, voor welk lot, en wat bleef bij de boer? Wat de boer overhoudt, hangt af van wat de koffie hem kostte om te telen en van hoeveel van de prijs echt bij hem aankwam. Een percentage laat dat niet zien. Een mooi getal is nog geen eerlijk verhaal. De vraag werkt bij Fairtrade, bij direct trade en bij een zak zonder enig woord erop.
Zo check je of een brander echt eerlijk inkoopt
Drie vragen werken beter dan één woord op de zak: noemt de brander de boerderij, de importeur en de prijs die de boer krijgt? Dit is de eigen checklist van Camino, geen onderzoek. Je kunt hem bij elke brander gebruiken. Je hebt er geen vakkennis voor nodig, alleen een zak of een webshoppagina.
- Noemt de brander de boerderij? Een echte naam van een boerderij of coöperatie, met een plek erbij, kun je zelf opzoeken. "Koffie uit Colombia" kun je niet opzoeken. Vaag blijven is een signaal, geen bewijs.
- Noemt de brander de importeur? Soms zit er een importeur tussen boer en brander. Dat is niet erg, maar bij direct trade wil je weten hoe direct het echt is. Staat de naam erbij, dan zie je de keten. Staat hij er niet, dan blijft het gissen.
- Noemt de brander de prijs die de boer krijgt? Dit is de lastigste vraag en de meest veelzeggende. Een bedrag per kilo geeft je iets om mee te vergelijken. Zonder bedrag blijft "eerlijk" gewoon een woord.
Zoek zelf een paar branders op die direct trade op hun site of zak zetten, en tel hoeveel van hen alle drie de vragen beantwoorden. Die telling vertelt je meer dan het woord zelf. Kies je liever eerst op smaak en zetmethode, lees dan hoe je koffiebonen kiest. De drie vragen blijven daarna je laatste check.
Hoe zit het bij Camino?
Camino heeft geen keurmerk. We zeggen ook niet dat elke koffie direct trade is, want hoe we inkopen verschilt per koffie. Wel staat de naam van de boer op de zak. Wie we zijn lees je op de over-ons-pagina, en de koffies zelf vind je in de collectie koffiebonen.
Veelgestelde vragen
Wat is Fairtrade koffie?
Fairtrade koffie is gecertificeerde koffie die onder Fairtrade-voorwaarden wordt verkocht. Volgens de uitleg van Fairtrade International uit 2026 horen daar een minimumprijs en een vaste premie bij, die regelmatig worden herzien (Fairtrade International, 2026). Het is een keurmerk, geen smaakgarantie.
Waarom is Fairtrade koffie duurder?
Niet vanzelf. De verkoper bepaalt zelf de prijs op het schap. De premie en de kosten van certificering kunnen daarin meetellen. Hoeveel dat scheelt, weten we niet, en een gok doen we liever niet.
Wat zijn direct trade koffiebonen?
Direct trade koffiebonen zijn bonen die een brander zegt rechtstreeks bij de boer of coöperatie te hebben gekocht. Het is een manier van inkopen, geen keurmerk, en een vaste definitie ontbreekt. Wat een brander zegt te doen, ga je dus best zelf na.
Is directe handel beter dan eerlijke handel?
Geen van beide is vanzelf beter. Fairtrade geeft een minimumprijs en vaste regels, direct trade een mogelijke relatie met de boer. We vonden geen onderzoek dat de inkomens van boeren bij beide vergelijkt, dus een winnaar kunnen we niet aanwijzen.
Is Fairtrade echt eerlijk?
Fairtrade garandeert een minimumprijs en een premie, geen goed inkomen voor elke boer. Onderzoek laat gemengde uitkomsten zien. In 2022 keek een studie naar 738 kleine boeren in drie landen. Gecertificeerde boeren hielden per hectare netto aan koffie soms meer over, soms geen aantoonbaar verschil (Jena en Grote, Frontiers in Sustainable Food Systems, 2022).
Is Camino Fairtrade of direct trade?
Fairtrade-gecertificeerd zijn we niet, en we beweren niet dat al onze koffie direct trade is. De manier van inkopen verschilt per koffie. De naam van de boer vind je op de zak.
Eerlijke koffie herken je aan antwoorden
Geen enkel label bewijst dat een boer een eerlijke prijs krijgt. Een woord op de zak vertelt weinig, antwoorden die je kunt nalezen vertellen meer. Dat geldt voor Fairtrade, voor direct trade en ook voor elk ander woord dat een brander op de zak zet.
Neem de drie vragen mee naar je volgende zak.
