Je ziet 84 punten op een zak koffie. Dat cijfer is een cupping score koffie: het oordeel van getrainde proevers die koffie uit kopjes slurpen en beoordelen. Wat zegt zo'n cupping score wel en niet? Een hoge score zegt iets over hoe getrainde proevers de koffie beoordeelden, niet automatisch over jouw smaak. Vanaf 80 punten noemt de handel koffie meestal specialty, maar dat is een onderlinge afspraak. Met de juiste context is het cijfer wel een bruikbaar houvast bij het kopen van bonen.
In het kort
- Een cupping score is het oordeel van getrainde proevers over een koffie. Vanaf 80 punten noemt de handel koffie meestal specialty.
- Volgens de SCA-indeling is 80 tot 84,99 punten "zeer goed", 85 tot 89,99 "uitstekend" en 90 en hoger "uitzonderlijk". De eerste twee klassen zijn twee goede, verschillende stijlen.
- In één onderzoek met Robusta uit DR Congo weken proevers van één panel gemiddeld ongeveer 1 punt af van het groepsgemiddelde.
- Een hogere score betekent niet vanzelf dat jij de koffie lekkerder vindt. Kijk ook wie scoorde en wanneer.
Wat is een cupping score?
Een cupping score is het cijfer, op een schaal tot 100, dat getrainde proevers na een cupping aan een koffie geven. Cupping is proeven uit kopjes volgens een vaste methode. Vanaf 80 punten noemt de handel koffie meestal specialty. Die grens is een onderlinge afspraak in de handel.
Bij een cupping proeven de proevers de koffie vaak zonder te weten welke het is. Ze proeven dezelfde koffie uit meerdere kopjes, geven punten per eigenschap en tellen die op. Dat totaal is de score.
Een Q Grader is een gecertificeerde professionele proever, maar niet elke score komt van een Q Grader. Ook een brander of verkoper kan hem geven, dus vraag wie het cijfer gaf.
CBI is het Nederlandse importbevorderingscentrum voor ontwikkelingslanden. In 2024 schreef CBI dat er binnen de koffiesector geen exacte definitie van specialty koffie bestaat (CBI, 2024). Toch een handig vergelijkpunt, maar het blijft een oordeel van mensen.
Hoe komt een cupping score tot stand?
Proevers beoordelen tien eigenschappen van de koffie, geven elk een cijfer en tellen die bij elkaar op. Daarna gaan er strafpunten af voor fouten in de kop. In 2011 beschreef het cuppershandboek van de SCAA, de voorloper van de Specialty Coffee Association (SCA), dit klassieke formulier op een 100-puntenschaal (SCAA Coffee Cupper's Handbook, 2011).
Dit zijn de tien eigenschappen, met wat de proever beoordeelt:
| Eigenschap | Wat de proever beoordeelt |
|---|---|
| Geur (aroma) | Hoe de koffie ruikt |
| Smaak (flavor) | Wat je proeft terwijl de koffie in je mond zit |
| Nasmaak (aftertaste) | Wat er na het slikken blijft hangen en hoe lang |
| Zuurgraad (acidity) | Levendigheid, de frisse kant van de koffie |
| Body (mouthfeel) | Hoe de koffie aanvoelt in je mond, licht of vol |
| Balans (balance) | Hoe goed smaak, zuurgraad en body bij elkaar passen |
| Zoetheid (sweetness) | Hoe zoet de koffie overkomt, zonder suiker |
| Schone kop (clean cup) | Geen vreemde of nare smaken in het kopje |
| Uniformiteit (uniformity) | Elk kopje van dezelfde koffie smaakt hetzelfde |
| Overall (algemene indruk) | De totale indruk van de proever |
Zuurgraad in het formulier gaat over de frisse kant van de koffie, zoals de beet in een knapperige appel. Een hoge score daar betekent dus niet dat de koffie zuur smaakt.
Fouten gaan eraf, en dat telt snel op. In datzelfde handboek kreeg elk kopje met een taint, een bijsmaak, 2 strafpunten en elk kopje met een fault, een zwaardere fout, 4 (SCAA Coffee Cupper's Handbook, 2011). Zat een taint in drie kopjes, dan gaat er 6 punten af.
Het cijfer is dus een som, en de som verbergt de details. Twee koffies van 84 punten kunnen heel anders smaken: de ene vooral zoet, de andere vooral fris.
Wat betekenen 80, 85 en 90+ punten?
Op de klassieke schaal vallen drie klassen boven de specialty-grens: 80 tot 84,99 punten is zeer goed, 85 tot 89,99 uitstekend en 90 tot 100 uitzonderlijk. Het cuppershandboek van de SCAA zette die indeling in 2011 op papier (SCAA Coffee Cupper's Handbook, 2011).
De Engelse namen zijn Very Good, Excellent en Outstanding. Het zijn labels voor een bereik op de schaal. Ze beschrijven het oordeel van proevers, en jouw smaak kan een andere kant op wijzen.
CBI schreef in 2026 dat gespecialiseerde importeurs en handelaren die groene koffie bij exporteurs inkopen meestal controleerbare scores van minstens 80 punten vragen (CBI, 2026). In dezelfde bron hanteren veel kopers een drempel van 85 of hoger, vooral bij single origin (koffie van één herkomst) en micro-lot (een kleine, apart gehouden partij) (CBI, 2026). Dat zegt iets over wat die kopers inkopen, niet over welke koffie beter smaakt.
Aan de klassegrenzen zie je hoe grof het cijfer is. Een koffie van 84,9 en een van 85,0 vallen in andere klassen, maar liggen een tiende punt uit elkaar. De klassen helpen dus om grof te sorteren en minder om fijn te rangschikken.
Twee goede stijlen, geen ladder
Zie 80 tot 84,99 en 85 tot 89,99 als twee goede, verschillende stijlen. Koffie in de klasse van 80 tot 84,99 is vaak rond en zoet, met een rustig profiel. Zo'n koffie werkt vaak goed in melkdrankjes.
Koffie van 85 tot 89,99 is vaak uitgesproken, met helder fruit of bloemige tonen. Zo'n koffie werkt vaak goed zwart. Dat zijn tendensen, en er zijn uitzonderingen in beide richtingen. Wat jij lekker vindt telt zwaarder dan de klasse waarin een koffie valt.
En 90 punten of meer?
Een score van 90 of hoger valt in de klasse uitzonderlijk. Dat zegt hoe proevers de koffie beoordeelden, geen doel om op te mikken. Een hoge score is een aanwijzing, de koffie die jij graag drinkt is waar het om gaat. Een zak van 91 punten die jij te fruitig vindt, is voor jou geen betere keuze dan een zak van 82 punten die je elke ochtend graag drinkt.
Is de 100-puntenscore nog actueel?
Het klassieke formulier is bij de SCA vervangen, maar gespecialiseerde importeurs en handelaren gebruiken het cijfer nog steeds. In november 2024 nam de SCA drie onderdelen van de Coffee Value Assessment (CVA) aan als officiële cuppingstandaard, een nieuw systeem om koffie te beoordelen. Die vervangen het cuppingprotocol en formulier uit 2004 (SCA, 2024).
Volgens dezelfde CBI-bron vragen gespecialiseerde importeurs en handelaren die groene koffie inkopen in 2026 meestal scores vanaf 80 punten (CBI, 2026). Ook in 2026 praten die importeurs en handelaren dus nog in punten, al is het formulier bij de SCA vervangen. Een cijfer van 84 of 86 is daarom niet automatisch achterhaald, maar het helpt om te weten welk formulier erachter zit.
Waarom een nieuw systeem? In 2022 schreef de SCA in een overzicht van de pilottests dat het oude formulier voorkeur en beschrijving door elkaar haalt, iets wat de sensorische wetenschap afraadt (SCA, 2022). Het gaat om wat er in het kopje zit en om wat je ervan vindt. Het verschil is concreet: "dit smaakt naar rood fruit" en "dit vind ik lekker" zijn twee verschillende uitspraken.
In 2022 schreef de SCA dat het van deelnemers aan de enquête en pilots hoorde dat in sommige specialty-segmenten het koffieprofiel belangrijker is geworden dan de score (SCA, 2022). Voor jou als koper betekent dat vooral dat een smaakbeschrijving soms meer vertelt dan het cijfer alleen.
Hoe betrouwbaar is een cupping score?
In één studie door Braziliaanse onderzoekers gaven proevers bij koffies met hoge scores consistente cijfers, maar bij koffies net onder de 80 punten maakten ze fouten. Een tweede studie, met Robusta uit DR Congo, geeft een maat voor het verschil tussen proevers van één onderzoekspanel.
In een studie uit 2019 door Braziliaanse onderzoekers scoorden zeven Q Graders drie dagen op rij 144 samples (Journal of Texture Studies, 2019). In dezelfde studie waren 137 van de 144 samples specialty en slechts 7 niet (Journal of Texture Studies, 2019). Het ging dus vooral om specialty koffie.
De onderzoekers meldden in 2019 hoge precisie bij koffies die de proevers "excellent" en "outstanding" scoorden (Journal of Texture Studies, 2019). Daartegenover maakten ze in 2019 fouten bij koffies van 77 tot 80 punten, net onder de specialty-grens (Journal of Texture Studies, 2019). Volgens de auteurs werpt dat de vraag op waar die grens precies ligt (Journal of Texture Studies, 2019).
In een studie uit 2024 beoordeelde één onderzoekspanel 95 Robusta-samples uit DR Congo (Frontiers in Sustainable Food Systems, 2024). De standaarddeviatie tussen proevers lag gemiddeld op 1,05 punt en de spreiding op 2,00 punten (Frontiers in Sustainable Food Systems, 2024). De onderzoekers noemden dit laag vergeleken met eerder onderzoek (Frontiers in Sustainable Food Systems, 2024).
In gewone woorden: proevers weken gemiddeld ongeveer 1 punt af van het groepsgemiddelde, en de spreiding tussen proevers was gemiddeld ongeveer 2 punten. Een verschil van 1 of 2 punten tussen twee koffies is dus ongeveer even groot als het verschil tussen proevers in dat panel. Bij andere koffie en andere panels kan dat anders zijn.
Naar onze lezing van die cijfers is een verschil van één punt tussen twee zakken een zwak signaal. Kijk bij zulke kleine verschillen liever naar smaakbeschrijving en herkomst.
Betekent een hogere score dat je de koffie lekkerder vindt?
Niet per se: een cupping score beschrijft hoe getrainde proevers een koffie beoordelen, niet wat jij lekker vindt. In 2016 liet een blinde proef in het British Food Journal geen voorkeurspatroon zien voor de koffie die op expertoordeel en prijs hoger gold (British Food Journal, 2016).
In die proef van 2016 proefden 205 consumenten blind twee koffies en wezen ze de duurdere niet vaker aan dan toeval zou opleveren (British Food Journal, 2016). De auteurs schreven dat beoordelingssystemen mogelijk slecht aansluiten op hoe consumenten koffie echt beleven (British Food Journal, 2016).
Let op de beperkingen: één blinde proef, twee koffies die verschilden in kwaliteit volgens expertbeoordeling en in prijs. De samenvatting zegt niet welke methode de experts gebruikten, dus deze proef kan niet vertellen hoe een cupping score zou uitpakken. Wel viel de voorkeur van deze consumenten als groep niet samen met expertoordeel en prijs.
Wat bij je past, hangt af van wat je drinkt. Met melk past vaak een ronde, zoete koffie, en die vind je vaak in het bereik van 80 tot 84,99. Zwart past vaak een koffie met helder fruit of bloemige tonen, en die vind je vaak in 85 tot 89,99. Het blijven tendensen, dus proef de koffies zelf.
Zo gebruik je een cupping score bij het kopen van bonen
Zie een cupping score als startpunt voor vragen en laat het eindoordeel over aan je eigen kopje. Check wie hem gaf, op welk formulier, voor welk lot en wanneer. Met die context vertelt het cijfer je iets, zonder die context veel minder.
- Wie scoorde? Een gecertificeerde proever zoals een Q Grader, de brander of iemand anders. Het ene is niet automatisch beter, maar je wilt het wel weten.
- Welk formulier? Het klassieke 100-puntenformulier of de CVA. Leg die twee niet zonder meer naast elkaar.
- Welk lot en uit wanneer? Het cijfer moet gelden voor precies deze koffie. Een cijfer uit het verleden zegt niet automatisch iets over de zak die je nu koopt.
- Welke details erachter? Deelscores of een smaakbeschrijving naast het getal. Die vertellen je meer dan het totaal, bijvoorbeeld of de koffie vooral zoet of vooral fris is.
- Geen score? Dat is op zichzelf geen rode vlag. Een goede smaakbeschrijving en een open verhaal over herkomst helpen dan meer.
CBI adviseerde in 2024 verkopers om te zorgen dat de gegevens op het etiket van koffie juist, goed leesbaar en niet misleidend zijn (CBI, 2024). Een score op de zak is ook een bewering over de koffie, dus vraag waar hij op gebaseerd is.
Het hele plaatje van kiezen en kopen staat in de gids over koffiebonen kopen. Wat de term specialty precies inhoudt, lees je in het artikel over wat specialty koffie is. Wil je rustig rondkijken? Bekijk de koffiebonen.
Veelgestelde vragen
Wat is een goede cupping score voor koffie?
Vanaf 80 punten noemt de handel koffie meestal specialty. Of een score goed is, hangt van jouw smaak af. Zo is 80 tot 84,99 vaak rond en zoet en 85 tot 89,99 vaak uitgesproken, met helder fruit of bloemige tonen. Dat zijn tendensen, geen regels.
Wat is een Q Grader?
Een Q Grader is een gecertificeerde professionele koffieproever. Het cijfer van een Q Grader is een deskundig oordeel, maar garandeert niet dat jij de koffie lekker vindt. Vraag bij een score altijd wie hem gaf.
Is de oude SCA-score nog geldig?
Sinds november 2024 vervangen drie onderdelen van de Coffee Value Assessment (CVA) het SCA-formulier uit 2004 als officiële cuppingstandaard (SCA, 2024). Volgens CBI vragen gespecialiseerde importeurs en handelaren bij het inkopen van groene koffie in 2026 meestal om scores vanaf 80 punten (CBI, 2026). Check dus welk formulier erachter zit.
Is een hogere SCA-score altijd lekkerder?
Niet per se. In een blinde proef uit 2016 met twee koffies en 205 consumenten was er geen voorkeurspatroon voor de koffie die experts hoger waardeerden (British Food Journal, 2016). De koffies verschilden in expertbeoordeling en in prijs. Een score zegt hoe proevers een koffie beoordeelden, en jouw smaak kan anders zijn.
Staat er op elke zak koffie een cupping score?
Nee, niet elke zak heeft een score. Staat er wel een score op, dan is dat een bewering over de koffie. CBI adviseerde in 2024 verkopers om te zorgen dat de etiketgegevens van koffie juist, goed leesbaar en niet misleidend zijn (CBI, 2024). Een zak zonder score is geen rode vlag, kijk dan naar de smaakbeschrijving.
Wat is het verschil tussen een cupping score en een sterkteaanduiding?
Een cupping score gaat over kwaliteit volgens getrainde proevers. Een sterkteaanduiding op een zak koffie zegt meestal iets anders, bijvoorbeeld over de intensiteit van de smaak. Ze meten dus niet hetzelfde.
Jouw volgende zak koffie
Een cupping score is een handig gegeven om mee te beginnen. Gebruik hem om vragen te stellen: wie scoorde en op welk formulier? De rest beslis je in je eigen kopje, want de koffie die jij lekker vindt is voor jou de goede. Proef en noteer wat je bevalt: zo bouw je je eigen ijkpunt.
